کارآفرینی اجتماعی؛ کسب‌وکارهایی که اهداف اجتماعی دارند

کارآفرینی اجتماعی؛ کسب‌وکارهایی که اهداف اجتماعی دارند

مفهوم کارآفرینی اجتماعی (Social Entrepreneurship) از دهه 1980 ظهور کرد و از آن زمان تاکنون، شتاب بیشتری نیز به دست آورد. با توجه به اوضاع فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی جوامع، بسیاری از کارآفرینان شروع به تأسیس کسب‌وکارهایی کردند که بیش از آنکه هدف انتفاع شخصی داشته باشند، با اهداف و مقاصد اجتماعی همراه بودند. بسیاری از افراد خود را در برابری جامعه مسئول می‌دانستند و برای همین تلاش کردند تا از طریقی، نفعی به جامعه رسانده و آن را بهبود ببخشند. در بنگاه اجتماعی هدف اصلی از فعالیت و درآمدزایی، رسیدن به مقصود اجتماعی است؛ مقاصدی همچون عمران و سازندگی، فرهنگ و هنری و اقتصادی.

در کارآفرینی اجتماعی، کارآفرینان اصول سرمایه‌گذاری و تجاری را به کار می‌گیرند تا به طور مستقیم و یا غیرمستقیم، تغییری در جامعه ایجاد کنند. انگیزۀ یک کارآفرین اجتماعی در درجه اول، تمایل به بهبود و یا حل مشکلی اجتماعی و یا فرهنگی است.

در این مقاله، به شکلی عمیق‌تر به کارآفرینی اجتماعی خواهیم پرداخت. کارآفرینی اجتماعی چیست، چگونه با کارآفرینی معمولی مقایسه می‌شود و چرا اهمیت دارد، از سؤالاتی است که سعی داریم در این مقاله پاسخ دهیم. با ما همراه باشید.

کارآفرینی اجتماعی

کارآفرینی اجتماعی چیست؟

به طور کلی، کارآفرینی اجتماعی یک نوع سرمایه‌گذاری تجاری جدید و نوآورانه است که با هدف ایجاد تغییرات اجتماعی انجام می‌شود. کارآفرین اجتماعی فردی است که یک مشکل اجتماعی را تشخیص می‌دهد و از مفاهیم کارآفرینی برای سازماندهی، فراهم‌آوری و مدیریت سرمایه برای ایجاد تغییر استفاده می‌کند. بر خلاف کارآفرینان تجاری که معمولاً به بازدهی و سود بازگشتی توجه دارند، کارآفرینان اجتماعی هدف اصلی خود را تغییرات اجتماعی می‌دانند. آن‌ها با تأسیس سازمان‌های غیرانتفاعی تلاش می‌کنند تا به اهداف خود برسند.

کارآفرین اجتماعی می‌بایست در مرحلۀ اول مشکل اجتماعی خاصی را تشخیص دهد و به تناسب آن، دست به کارآفرینی اجتماعی بزند؛ بنابراین بدیهی است اگر بگوییم نوع فعالیت و اهداف بنگاه‌های تجاری، وابسته به نوع نگاه و تفکر کارآفرین اجتماعی است. از برخی زمینه‌های کلیدی مورد‌علاقه برای کارآفرینان اجتماعی می‌توان به توسعه اقتصادی، تحصیلات، برابری جنسیتی، مراقبت‌های بهداشتی، کشاورزی، پایداری زیست‌محیطی، انرژی تجدیدپذیر و توسعه جامعه اشاره کرد.

کارآفرینی اجتماعی، جنبۀ اخلاقی بسیار حائز اهمیتی دارد. بسیاری از کارآفرینان اجتماعی این عمل را اتصالی میان خود و اخلاقیات‌شان می‌دانند. یک کارآفرین می‌بایست بر مشکلات اجتماعی تمرکز کند و با نوآوری و خلاقیت، راهکار حل مشکلات را بیابد. این افراد باید به دنبال تأثیری پایدار و بلندمدت باشند و از طریق همکاری با دیگر کارآفرینان بهترین برنامه‌ریزی را برای دستیابی به اهداف خود ایجاد نمایند.

کارآفرینی اجتماعی

تفاوت‌های کارآفرینی اجتماعی با کارآفرینی تجاری

همان‌طور که پیش‌تر به آن اشاره کردیم، کارآفرینی اجتماعی و کارآفرینی تجاری در هدف با یکدیگر متفاوت هستند. در کارآفرینی تجاری، هدف و اساسی که کسب‌وکار بر آن بنا می‌شود، سود و منفعت شخصی است. تاجر در تلاش است تا با اتخاذ اصول سرما‌یه‌گذاری سود خود را افزایش داده و منافع بیشتری کسب نماید. اما در کارآفرینی اجتماعی، اگرچه از اصول سرمایه‌گذاری و تجاری استفاده می‌شود، اما هدف منفعت شخصی نیست؛ بلکه ایجاد تغییر مثبت در جامعه است.

باید به این نکته اشاره کرد که یک کسب‌وکار تجاری می‌توان فعالیت‌های اجتماعی بسیاری انجام دهد بدون آن که کارآفرینی اجتماعی محسوب شود. به عنوان مثال، ممکن است یک شرکت تجاری به سازمان‌های خیریه کمک مالی کند و یا در حوزۀ فرهنگی و هنری دست به ایجاد تغییراتی بزند، اما از آن جایی که هدف تأسیس شرکت کاملاً تجاری است، نمی‌توان آن را کارآفرینی اجتماعی محسوب کرد.

از طرفی دیگر، کارآفرینی‌های تجاری ممکن است ابعاد درآمدی و سودآور نیز داشته باشند. به عنوان مثال، سازمانی که هدفش تأمین مسکن و اشتغال برای بی‌خانمان‌ها است، ممکن است یک رستوران راه‌اندازی کند تا هم برای هزینه‌های بنگاه تأدیه کند و هم برای ایجاد اشتغال برای بی‌خانمان‌ها، هزینه‌های لازم را پرداخت نماید.

کارآفرینی اجتماعی

نقش کارآفرینی اجتماعی در جامعه

کارآفرینی اجتماعی تا حد زیادی بر پیشرفت، توسعه و بهبود جامعه تأثیرگذار است. کارآفرینان اجتماعی، نابرابری سیستمی را مختل کرده و جامعه را به سوی رشد و رونق هدایت می‌کنند. کارآفرینی اجتماعی، معلولی بر مسئولیت‌پذیری و اخلاق‌مداری کارآفرینان است. هنگامی که یک کارآفرین خود را در برابر جامعه مسئول می‌داند، تلاش می‌کند تا با سازوکاری مسئولیت خود را انجام داده و نقش معین‌شده برای خود را ایفا کند.

از آنجایی که اهداف کارآفرینی‌های اجتماعی بسیار گسترده و متعدد است، نمی‌توان آن‌ها را در دسته‌بندی مشخصی قرار داد. به عنوان مثال، بسیاری از کارآفرینی‌های اجتماعی، هدف اصلی‌شان حفاظت از محیط‌زیست و برقراری آینده‌ای پایدار است. این کارآفرینی‌ها با فرهنگ‌سازی دربارۀ محیط‌زیست، کاهش ردپای کربن، تولید محصولات سبز و… به نوعی در جامعه تأثیر می‌گذارند. از طرفی دیگر، هدف بسیاری از کارآفرینی‌ها، ایجاد اشتغال برای افراد محروم و کم‌برخوردار است؛ امری که مستقیماً بر توسعه و بهبود جامعه نقش دارد.

امروزه کارآفرینان اجتماعی نقش بسیار مهمی در جوامع دارند. آن‌ها با مختل‌سازی نابرابری و ایجاد چرخه‌ای عادلانه سعی دارند تا رفاه، عمران، ثروت و سرمایه را بین افراد مختلف تقسیم کنند.

 

کارآفرینی اجتماعی در دنیای امروز

در سال 2010، کارآفرینی اجتماعی با استفاده از اینترنت، به ویژه شبکه و رسانه‌ها تسهیل شد. این بسترها کارآفرینان اجتماعی را قادر می‌سازند تا به افراد متعددی دسترسی پیدا کنند که اگرچه از نظر جغرافیایی به هم نزدیک نیستند، اما اهداف مشابهی دارند. شبکه و سانه‌های اجتماعی این کارآفرینان را تشویق به همکاری، تبادل اطلاعات در مورد مسائل، انتشار اطلاعات در مورد فعالیت‌های گروه و جمع‌آوری سرمایه از طریق تأمین مالی جمعی می‌کنند.

کارآفرینی اجتماعی

ابعاد و گستردگی کارآفرینی‌های اجتماعی

کارآفرینی‌های اجتماعی را از منظر ابعاد و گستردگی قلمرو، می‌توان به سه دستۀ محلی،  غیرانتفاعی و جهانی تقسیم‌بندی کرد.

 

کارآفرینی اجتماعی محلی

کارآفرینی اجتماعی محلی، همان‌طور که از اسمش پیدا است، به هدف بهبود اجتماعی یک منطقۀ کوچک شکل می‌گیرد. در این نوع از کارآفرینی اجتماعی، معمولاً کارآفرین محل زندگی خود را، منطقۀ هدف قرار می‌دهد. مقصود اولیه از کارآفرینی این بنگاه‌های اجتماعی، سود و منفعت منطقۀ محلی است. این نوع از کارآفرینان اجتماعی اغلب در جامعه خود، روابط قوی ایجاد کرده و از این رابطه‌ها استفاده می‌کنند تا از منابع موجود در منطقۀ خود استفاده نمایند. اعضای جامعه، سازمان‌های محلی و کارآفرین اجتماعی با همدیگر کار می‌کنند تا نیازهای جامعه فراهم آورند.

 

کارآفرینی اجتماعی غیرانتفاعی

کارآفرینی اجتماعی غیرانتفاعی، نوع رایج‌تری از کارآفرینی اجتماعی است که در آن هدف سودرسانی و ایجاد تغییر کلی است و منحصر به یک منطقۀ خاص نمی‌شود. ابعاد و قلمرو گستردگی این کارآفرینی‌ها، از کارآفرینی اجتماعی محلی گسترده‌تر بوده و مناطق بیشتری را در بر می‌گیرد. کارآفرینی‌های اجتماعی غیرانتفاعی به طور معمول، به هدف ایجاد تغییر در یک کشور و تمامی مناطق آن تأسیس می‌شوند.

 

کارآفرینی اجتماعی جهانی

گاهی اوقات، تلاش‌های کارآفرین اجتماعی با مرزها یا جغرافیا محدود نمی‌شود. این کارآفرینان سعی می‌کنند مفاهیم اجتماعی فراگیر مانند فقر، افسردگی و… را حل نمایند. مهم‌ترین مثال برای کارآفرینی‌ اجتماعی جهانی، آن دسته از سازوکارهایی هستند که هدف حفاظت از محیط‌زیست و ایجاد آینده‌ای پایدار دارند. چراکه شرایط زیست‌محیطی منحصر به یک منطقه و یا کشور نمی‌شود، بلکه تمامی جهان را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد.

کارآفرینی اجتماعی

ارکان کارآفرینی اجتماعی

کارآفرینی اجتماعی ارکانی دارد که برای دستیابی به هدف که همان ایجاد تغییر در جامعه است، ضروری و لازم است. در ادامه به این ارکان اشاره کرده‌ایم.

 

مردم

بیشتر کارآفرینان اجتماعی مسیر خود را با شناسایی افرادی آغاز می‌کنند که سعی دارند به آن‌ها از طریقی نفع برسانند. گاهی اوقات، این افراد در منطقۀ جغرافیایی خاصی هستند و در مواقع دیگر، این افراد در محدوده خاصی محدود نمی‌شوند. شناسایی مردمِ مخاطب و آگاهی از قلمروی جغرافیاییِ آن‌ها تعیین‌کننده ابعاد کارآفرینی اجتماعی و سازوکار آن است. عدمِ ایجاد آگاهی از چنین موضوعی می‌تواند فرایند کارآفرینی را با چالش‌هایی روبه‌رو سازد

 

مسئله

کارآفرینان اجتماعی سعی در رفع مشکلات دارند. به طور خاص، کارآفرینان اجتماعی مشکلی را که افرادِ رکن قبلی (مردم) با آن مواجه هستند، شناسایی کرده و متناسب با آن، برنامه‌ریزی می‌کنند. همان‌طور که پیش‌تر نیز بدان اشاره کردیم، آغازِ کارآفرینی اجتماعی با تشخیص مشکل همراه است؛ بنابراین مسئله یکی از ارکان مهم و حیاتی شکل‌گیری کارآفرینی اجتماعی است.

کارآفرینی اجتماعی

طرح

با شناسایی افراد و مسئله، یک کارآفرین اجتماعی باید برای حل این مشکل برنامه‌ریزی کند. کارآفرینان اجتماعی نه تنها برای ایجاد یک طرح تجاری و راه‌اندازی یک واحد تجاری، بلکه باید تعیین کنند که چگونه این نوع نهاد بودجه دریافت کرده و از نظر مالی پایدار می‌ماند.

کارآفرینی اجتماعی

اولویت‌بندی

یکی از بزرگ‌ترین چالش‌های یک کارآفرین اجتماعی، کمبود منابع موجود برای مقابله با مشکلی است. خواه این بدان معنا باشد که از پول کافی، دانش کافی و یا نیروهای متخصص برخوردار نیستند. کارآفرینان اجتماعی با محدودیت و چالش‌های زیادی روبه‌رو می‌شوند. این بدان معناست که آن‌ها می‌بایست در فراهم‌سازی منابع، نحوه عملکرد و اهداف‌شان اولویت‌بندی کنند.

دربارۀ روستاتیش

روستاتیش یک کارآفرینی اجتماعی است که خود را موظف می‌داند تا از طریق معرفی و فروش محصولات روستایی، جامعۀ روستایی را توانمند کرده و شرایط اقتصادی بهتری برای آن‌ها فراهم سازد. روستاتیش در این فرایند قصد دارد تا وضعیت اقتصادی و اجتماعی روستاها را بهبود ببخشد و از طریق تزریق سرمایه به این جوامع، چرخ توسعه و پیشرفت را در این روستاها به دوران در آورد. محصولات روستاتیش همگی ساختۀ مردان و زنان هنرمند روستایی است که جدا از زیبایی مثال‌زدنی‌شان، از کیفیت بالایی نیز برخوردار هستند. همۀ این محصولات، اثری از هنر بومی این مناطق بوده و ریشه در فرهنگ و ارزش‌های ما دارند.

شما می‌توانید از طریق سایت روستاتیش این محصولات را مشاهده کنید.

منابع

    دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

    منو اصلی